Nguyên tắc

Nội dung chính

Thời điểm bắt đầu

WHO khuyến nghị bắt đầu cho ăn bổ sung từ 6 tháng tuổi (180 ngày), trong khi vẫn tiếp tục bú mẹ. 

Tiếp tục bú mẹ

Cho bú mẹ tiếp tục đến ít nhất 2 năm hoặc hơn, song song với thức ăn bổ sung.

Số bữa & tần suất

- Giai đoạn 6-8 tháng: 2–3 bữa/ngày

- Giai đoạn 9-11 tháng: 3–4 bữa/ngày

- Giai đoạn từ 12 tháng trở lên: 3–4 bữa + thêm 1–2 bữa nhẹ nếu cần. 

Đa dạng & tăng độ thô dần

Ban đầu thức ăn mềm (cháo, bột rây, nghiền), sau đó tăng độ đặc, cho ăn thức ăn thô hơn hoặc để trẻ tự cầm khi bé có khả năng. 

Không ăn thực  phẩm “không lành mạnh”

Đồ nhiều đường, muối, chất béo chuyển hóa, đồ uống có ga hoặc có thêm đường không nên dùng cho trẻ 6-23 tháng.

Vệ sinh & an toàn

Rửa tay, dụng cụ sạch, chín kỹ, tránh hóa chất, xương, miếng lớn gây hóc…

Nêm gia vị

Trẻ dưới 12 tháng nên ăn nhạt, không thêm muối, đường, gia vị mạnh. 

Nhóm thực phẩm

Ví dụ

Lời khuyên

Tinh bột

Gạo lức, gạo tẻ, khoai lang, khoai tây, bột ngũ cốc nguyên cám

Cung cấp năng lượng cơ bản, dễ tiêu hóa nếu chế biến mềm.

Thực phẩm nguồn đạm động vật

Thịt nạc (gà, heo, bò), cá (loại ít xương), trứng (lòng đỏ trước, sau mới cho lòng trắng), gan (vừa phải)

Cung cấp protein chất lượng, sắt, kẽm… rất quan trọng trong giai đoạn tăng trưởng. 

Hải sản

Cá thịt mềm (cá hồi, cá lóc…), tôm nhỏ (bóc vỏ kỹ), hàu (nếu đảm bảo an toàn)

Cung cấp DHA, i-ốt, các vi chất. Nhưng cần chắc chắn không còn xương, đã nấu chín kỹ.

Rau củ quả

Rau xanh đậm (rau cải, cải bó xôi, cải ngọt, cải bẹ xanh…), cà rốt, bí đỏ, bí xanh, khoai lang, đu đủ, xoài chín, chuối, quả mọng…

Cung cấp vitamin, chất xơ, các sắc tố chống oxy hóa. WHO khuyến nghị rau quả hàng ngày. 

Đậu, hạt, ngũ cốc

Đậu nghiền nhuyễn, đậu lăng chín mềm, hạt chia nếu nghiền nhỏ

Cung cấp chất xơ, protein thực vật, vi chất. Cần chế biến để tránh nguy cơ nghẹn.

Chất béo 

Dầu thực vật (dầu óc chó, dầu cải, dầu hạt lanh, dầu mè…), mỡ động vật vừa phải

Giúp cung cấp năng lượng cao và hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu (A, D, E, K).

Sữa & sản phẩm từ sữa 

- Nếu trẻ đã cai bú mẹ hoặc cần bổ sung sữa, dùng sữa bò nguyên chất, không pha loãng.

- Không dùng sữa có thêm đường; nếu dùng sữa thực vật (như sữa đậu nành), cần chọn loại dành cho trẻ nhỏ với bổ sung vi chất phù hợp. 

Sữa bò cung cấp protein và canxi; tuy nhiên WHO khuyến nghị cẩn trọng với sữa có đường và sữa thực vật không đủ mạch vi chất nếu dùng thay thế chính.

Nước sạch

Nước đun sôi để nguội, nước trái cây 100% pha loãng

Để giúp trẻ không bị mất nước, đặc biệt khi trời nóng hoặc khi bị tiêu chảy.

Thực phẩm

Tại sao không nên/ hạn chế

Ghi chú

Thực phẩm có nhiều đường

Gây nguy cơ sâu răng, thói quen ăn ngọt, chiếm chỗ thức ăn dinh dưỡng. 

Tránh bánh kẹo, nước ngọt, siro, đồ tráng miệng có đường.

Đồ uống có ga, nước ngọt, nước trái cây có đường

Thừa đường, ít dinh dưỡng, làm no dạ dày trẻ, ảnh hưởng đến bú mẹ.

Nếu cho nước trái cây 100%, nên pha loãng và chỉ dùng rất hạn chế.

Sản phẩm sữa có đường bổ sung, sữa thực vật 

Nếu có đường, sẽ không tốt; nếu là sữa thực vật chưa bổ sung vi chất, không đủ dinh dưỡng cần thiết.

Nếu cần dùng thay thế, chọn loại sữa công thức hoặc sữa dành cho trẻ, không phải loại “đồ uống thực vật chung chung”.

Thực phẩm mặn

Thận trẻ dưới 1 tuổi chưa hoàn thiện, không nên thêm muối, mắm, nước mắm, nước tương mặn. 

Nên để thức ăn của trẻ nhạt, gia vị từ thực phẩm tự nhiên nếu có.

Thực phẩm nhiều dầu mỡ xấu, chất béo chuyển hóa

Gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa, không tốt cho tim mạch sau này.

Tránh đồ chiên rán nhiều dầu, thức ăn nhanh, snack nhiều mỡ.

Thực phẩm cứng, có xương, mảnh to dễ gây nghẹn

Nguy cơ hóc, nghẹn rất cao trong độ tuổi nhỏ.

Không nên cho hạt lớn (ngô ngọt nguyên hạt, hạt điều nguyên,…), bánh quy cứng, sườn xương, kẹo cứng.

Thực phẩm sống hoặc tái, không chín kỹ

Nguy cơ nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hệ miễn dịch của bé còn non yếu.

Không nên dùng gỏi, sashimi, tiết canh, nước sống chưa đun sôi.

Các loại trà, cà phê, đồ uống chứa cafein

Không phù hợp, ảnh hưởng đến hấp thu sắt và giấc ngủ.

Không cho trẻ uống trà, cà phê, nước ngọt có ga.

Nhóm kết hợp

Vì sao không nên

Ví dụ 

Sữa/sữa công thức & Thực phẩm giàu sắt

Canxi trong sữa có thể ức chế hấp thu sắt từ thịt, cá, gan, rau xanh 

→ Bé dễ thiếu máu thiếu sắt

Không nên cho bé uống sữa ngay sau khi ăn cháo thịt bò/gan/rau bina.

Thịt & Hải sản giàu canxi (tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương)

Photpho trong thịt kết hợp với canxi 

→ Giảm hấp thu canxi

Không nên nấu canh cua chung với thịt bò/heo hoặc cháo tôm nấu cùng thịt gà.

Gan động vật & Cà rốt/bí đỏ (nhiều vitamin A)

Gan đã giàu vitamin A, cà rốt/bí đỏ nhiều beta-carotene 

→ Nguy cơ dư thừa vitamin A 

Không nên thường xuyên nấu gan + cà rốt/bí đỏ trong cùng 1 món, chỉ nên luân phiên.

Rau cải bó xôi, cải xoăn, rau dền (giàu oxalat) & Sữa/phô mai

Oxalat kết hợp canxi tạo muối không tan, giảm hấp thu canxi

Hạn chế nấu rau cải bó xôi cùng phô mai/sữa.

Mật ong & Sữa (cho trẻ < 1 tuổi)

Nguy cơ chứa bào tử Clostridium botulinum gây ngộ độc cho trẻ sơ sinh

WHO khuyến cáo tuyệt đối không cho trẻ dưới 12 tháng tuổi ăn mật ong.

Đậu nành/đậu phụ & Rau cải bó xôi/rau bina

Oxalat và phytate trong rau làm giảm hấp thu canxi từ đậu nành

Không nên kết hợp thường xuyên, có thể luân phiên.