Giấc Ngủ Ảnh Hưởng Đến Sữa Mẹ Như Thế Nào?
Việc cho con bú là một hành trình đầy ý nghĩa nhưng không kém phần vất vả với nhiều bà mẹ. Trong hành trình ấy, yếu tố giấc ngủ thường bị xem nhẹ, nhưng thực tế giấc ngủ lại có ảnh hưởng rất lớn đến việc sản xuất sữa mẹ và từ đó ảnh hưởng đến thành công của quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.
Bài viết dưới đây sẽ giải thích rõ hơn về vấn đề này, đồng thời giải đáp các câu hỏi như: mất ngủ có ảnh hưởng đến sữa mẹ không, mất ngủ sau sinh, mất ngủ sau sinh mổ, nguyên nhân mất ngủ sau sinh, và mất ngủ sau sinh nên uống gì.
Tại sao giấc ngủ lại quan trọng cho việc tiết sữa?
Để hiểu rõ vai trò của giấc ngủ trong việc cho con bú, chúng ta cần biết rằng quá trình sản xuất sữa mẹ chịu ảnh hưởng của nhiều hormone, trong đó có hormone prolactin và oxytocin. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng:
- Theo một nghiên cứu trên tạp chí Journal of Clinical Sleep Medicine, việc ngủ đủ giấc giúp tăng tiết prolactin ở giai đoạn ngủ sâu (giai đoạn N3) – và prolactin được xem là hormone quan trọng để sản xuất sữa.
- Nghiên cứu khác cho thấy: các bà mẹ đang cho con bú độc quyền (exclusive breastfeeding) không ngủ nhiều giờ hơn các bà mẹ không cho bú nhưng lại phải thức dậy nhiều lần vào ban đêm hơn.
- Ngoài ra, việc bú đêm thường kích thích tín hiệu sản xuất sữa bởi vì vào ban đêm, mức prolactin thường cao hơn.
Giấc ngủ quan trọng cho việc tiết sữa
Vì vậy, khi giấc ngủ bị rối loạn, ngủ không đủ, ngủ gián đoạn hoặc chất lượng giấc ngủ kém, thì rất có thể việc sản xuất sữa sẽ bị ảnh hưởng theo chiều hướng tiêu cực.
“Mất ngủ có ảnh hưởng đến sữa mẹ không?”
Có thể khẳng định: Có, mất ngủ có thể ảnh hưởng đến sữa mẹ, nhưng không hoàn toàn theo cách “bị mất ngủ thì chắc chắn hết sữa”. Thực tế phức tạp hơn:
- Một bà mẹ nếu mất ngủ kéo dài, cơ thể sẽ mệt mỏi, stress cao hơn, khả năng hồi phục sau sinh chậm hơn và điều này có thể ảnh hưởng gián tiếp đến việc bú, việc cho con bú đúng cách, lượng sữa và thời gian cho bú.
- Ví dụ: trong nghiên cứu đã đề cập, các bà mẹ cho con bú độc quyền trung bình ngủ khoảng 7,08 giờ mỗi ngày, thấp hơn một chút nhưng họ vẫn duy trì được việc bú.
- Tuy nhiên, nghiên cứu từ Journal of Clinical Sleep Medicine chỉ rõ: “More sleep, more milk”, nghĩa là ngủ nhiều hơn có liên quan đến khả năng sản xuất sữa tốt hơn.
- Như vậy: mất ngủ (hoặc ngủ không đủ, ngủ gián đoạn) không đồng nghĩa là chắc chắn sữa sẽ ít ngay lập tức, nhưng nó là một yếu tố rủi ro và cần được lưu ý.
Mất ngủ có ảnh hưởng đến sữa mẹ
Mất ngủ sau sinh & mất ngủ sau sinh mổ
Mất ngủ sau sinh
Sau khi sinh, rất nhiều bà mẹ gặp tình trạng “mất ngủ sau sinh” tức là khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, thường xuyên thức giấc, hoặc thức dậy quá sớm. Nguyên nhân chủ yếu gồm: thay đổi nội tiết, đau do sinh, chăm con 24/24, ngủ/tuần hoàn ngày-đêm bị đảo, lo lắng.
Ví dụ một số nghiên cứu cho biết khoảng 1/5 bà mẹ sau sinh gặp hội chứng mất ngủ (insomnia) và hai-thứ ba báo cáo chất lượng giấc ngủ kém.
Mất ngủ sau sinh mổ
Sinh mổ (caesar) là một can thiệp lớn hơn so với sinh thường: mẹ chịu đau vết mổ, hồi phục lâu hơn, phải di chuyển khó khăn hơn, thường phải sử dụng thuốc giảm đau,… nên nguy cơ bị mất ngủ sau sinh mổ thường cao hơn. Mất ngủ sau sinh mổ có thể kéo dài hơn, và ảnh hưởng nhiều hơn tới khả năng nghỉ ngơi, hồi phục và từ đó tới việc sản xuất sữa.
Mất ngủ sau sinh mổ
Rất tiếc là ít nghiên cứu riêng biệt chỉ về “mất ngủ sau sinh mổ” và “tiết sữa”, nhưng logic lâm sàng cho thấy nếu việc nghỉ ngơi bị hạn chế hơn thì khả năng căng thẳng, mệt mỏi và rối loạn hormone sẽ tăng lên, từ đó có thể ảnh hưởng đến lượng sữa mẹ.
Nguyên nhân mất ngủ sau sinh
Một số nguyên nhân thường gặp khiến mẹ bị mất ngủ sau sinh:
- Thay đổi nội tiết tố: Sau sinh, progesterone và estrogen có sự sụt giảm mạnh, melatonin (hormone điều chỉnh giấc ngủ) cũng bị ảnh hưởng.
- Chăm con bú đêm, thức đêm để cho con ăn, quấy khóc,… làm gián đoạn chu kỳ ngủ-thức.
- Đau vết mổ, đau vết khâu, đau cốt sinh (đối với sinh thường) hoặc đau khung chậu.
- Căng thẳng, lo âu: lo về việc chăm con, việc cho bú, thiếu ngủ kéo dài dẫn tới tâm trạng thấp, khó ngủ.
- Môi trường ngủ không tốt: ánh sáng mạnh, tiếng ồn, quay vòng chăm con/ngủ, không có thời gian nghỉ ngơi liên tục.
- Thói quen sinh hoạt bị xáo trộn: ngủ ngày nhiều thay vì ngủ ban đêm, uống nhiều caffeine, không có hỗ trợ từ gia đình.
- Với sinh mổ: tác động của phẫu thuật, dùng thuốc giảm đau, nằm nghỉ hạn chế vận động.
Mất ngủ sau sinh nên làm gì?
Khi mẹ bị mất ngủ sau sinh, đặc biệt khi đang cho con bú, cần hết sức thận trọng với việc “uống gì” để ngủ bởi vì bất kỳ thuốc ngủ, thảo dược mạnh nào cũng có thể ảnh hưởng tới sữa hoặc tới bé.
Những điều nên lưu ý:
Trước hết, nên ưu tiên biện pháp không dùng thuốc:
- Đi ngủ và thức dậy cố định giờ nếu có thể, ngủ khi bé ngủ.
- Tạo môi trường ngủ tối, yên tĩnh và thoải mái.
- Giảm caffeine sau buổi chiều.
- Hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.
- Nhờ người hỗ trợ chăm con để mẹ có thời gian “block” nghỉ ngơi ít nhất 4-6 giờ liên tục.
- Vận động nhẹ trong ngày (chẳng hạn đi bộ nhẹ) sẽ giúp giấc ngủ tốt hơn.
Hạn chế caffeine
Nhờ người hỗ trợ chăm sóc con
Nếu cần uống gì:
- Có thể lựa chọn đồ uống nhẹ nhàng giúp thư giãn như trà thảo mộc mà không chứa caffeine
- Tránh tự ý dùng thuốc ngủ hoặc melatonin mà không có tư vấn bác sĩ.
Nếu mất ngủ kéo dài, kèm theo trầm cảm sau sinh, lo âu, thì mẹ nên tới gặp chuyên gia sức khỏe để được đánh giá và hỗ trợ.
Về việc “uống gì để ngủ” một cách an toàn với mẹ cho con bú:
Mặc dù không có sản phẩm cụ thể nào được khuyến nghị rộng rãi cho tất cả mẹ cho con bú, mẹ có thể cân nhắc với bác sĩ việc dùng các lựa chọn sau (nhưng luôn phải hỏi ý kiến bác sĩ):
- Một số viên uống bổ sung (nhưng mẹ đang cho bú nên cân nhắc rất kỹ và ưu tiên liều thấp, dùng ngắn ngày).
- Thảo mộc nhẹ như hoa cúc, lavender có thể giúp thư giãn (nhưng hiệu quả thấp hơn, và không thay thế được việc điều chỉnh giấc ngủ).
- Thuốc ngủ kê đơn chỉ nên coi là lựa chọn cuối cùng, với bác sĩ theo dõi và cân nhắc lợi,hại giữa mẹ và bé.
Hy vọng bài viết này sẽ giúp bạn và các bà mẹ đang cho con bú có thêm kiến thức và định hướng tốt hơn để chăm sóc giấc ngủ, từ đó hỗ trợ việc tiết sữa mẹ hiệu quả.
