Sinh con là một sự kiện rất đặc biệt trong cuộc đời người phụ nữ, vừa có niềm vui, vừa có những thay đổi lớn cả về thể chất và tâm lý. Nhiều mẹ bỉm sau sinh rơi vào trạng thái “buồn bã, u uất, mệt mỏi” — đôi khi được xem là bình thường — nhưng nếu những cảm giác này kéo dài, nặng nề, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chăm con, rất có thể đó là trầm cảm sau sinh.

Thực tế hiện nay

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 13 % phụ nữ sau sinh gặp phải các vấn đề rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm. Ở các nước phát triển, con số này dao động khoảng 10 %; ở các nước đang phát triển, tỷ lệ có thể cao hơn, từ 15–20 %.

Ở Việt Nam, các nghiên cứu đa dạng cho thấy tỷ lệ trầm cảm sau sinh dao động khá rộng — từ 8,2 % đến 48,1 %. Với con số như vậy, trầm cảm sau sinh không phải là chuyện hiếm — nhưng lại thường bị hiểu nhầm, xem nhẹ hoặc cố lờ đi. Việc nhận biết dấu hiệu trầm cảm sau sinh từ sớm sẽ giúp mẹ được hỗ trợ kịp thời, tránh những hậu quả nghiêm trọng về tâm lý, sức khỏe và mối quan hệ gia đình.

Trầm cảm sau sinh 

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn tâm lý xảy ra sau khi người phụ nữ sinh con, thể hiện qua các triệu chứng trầm uất, mất hứng thú, mệt mỏi, cảm giác vô dụng, lo âu kéo dài hơn mức bình thường.

Thường thì các triệu chứng trầm cảm sau sinh bắt đầu xuất hiện trong 3 tuần đầu sau sinh, nhưng cũng có thể khởi phát muộn hơn, trong vài tháng đầu hoặc ngay cả vài tháng sau đó. 

(Theo Vinmec)

Trầm cảm sau sinh là gì?

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ 

Mặc dù chưa có bằng chứng nào xác định một “nguyên nhân duy nhất” cho trầm cảm sau sinh, nhưng các yếu tố sau thường được xem là góp phần làm tăng nguy cơ:

Sự thay đổi nội tiết tố

Sau sinh, mức estrogen và progesterone giảm đột ngột — cùng với các biến đổi của tuyến giáp, hệ miễn dịch, chuyển hóa — có thể ảnh hưởng đến trạng thái tâm thần.

Tiền sử rối loạn tâm lý

Nếu mẹ trước đó từng bị trầm cảm, lo âu, hoặc trong quá trình mang thai có dấu hiệu trầm cảm, nguy cơ sau sinh tăng cao hơn.

Thiếu ngủ, kiệt sức, áp lực chăm con

Chăm bé sơ sinh đòi hỏi thức đêm, giấc ngủ gián đoạn, áp lực chăm sóc, mệt mỏi kéo dài. Những yếu tố này dễ “nhấn chìm” tâm lý mẹ.

Áp lực chăm con

Áp lực xã hội và gia đình

Chồng, người thân thiếu hỗ trợ, mâu thuẫn trong cách nuôi con giữa các thế hệ, áp lực tài chính… đều là “gánh nặng” tâm lý. 

Áp lực xã hội và gia đình

Hoàn cảnh sống khó khăn

Kinh tế hạn hẹp, sống một mình, thiếu sự chia sẻ, căng thẳng gia đình, thậm chí biến cố (mất người thân, bệnh tật…) đều là yếu tố gia tăng nguy cơ.

Đặc điểm cá nhân

Sinh con sớm, con ốm yếu, sinh đôi, mang thai ngoài ý muốn, hoặc con có vấn đề về sức khỏe cũng làm tăng áp lực tinh thần.

Với mỗi mẹ bỉm, có thể là tổng hợp nhiều yếu tố trên chứ không phải chỉ một nguyên nhân đơn lẻ.

Dấu hiệu trầm cảm sau sinh 

Việc phát hiện dấu hiệu trầm cảm của phụ nữ sau sinh từ giai đoạn đầu là rất quan trọng để có biện pháp hỗ trợ sớm. Dưới đây là các biểu hiện thường gặp:

Tâm trạng buồn bã kéo dài, khóc bất chợt

Mẹ có thể cảm thấy chán nản, vô vọng, khóc không rõ lý do, dùng từ “u uất”, “nặng nề trong lòng”.

Mất hứng thú, không còn niềm vui

Những việc từng yêu thích (gặp bạn, nghe nhạc, chăm sóc bản thân) giờ trở nên vô vị; mẹ không cảm thấy động lực để làm gì

Mệt mỏi, mất năng lượng kéo dài

Cảm giác kiệt sức thường xuyên, không còn sức lực để làm việc, ngay cả việc nhỏ cũng cảm thấy nặng nề. 

Rối loạn giấc ngủ, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều

Mẹ khó ngủ, thức đêm thường xuyên, hoặc ngược lại, ngủ nhiều mà vẫn mệt.

Thay đổi khẩu vị, ăn nhiều hoặc ăn ít

Có thể chán ăn, không muốn ăn, hoặc ăn quá nhiều để “bù đắp” tâm trạng.

Cảm giác tội lỗi, vô dụng, tự ti

Mẹ có suy nghĩ “mình không đủ tốt”, “mình là mẹ tồi”, cảm giác vô dụng, tự trách bản thân.

Khó tập trung, mất quyết định

Việc đưa ra quyết định (như cho bé bú, chọn sữa, chọn cách chăm con) trở nên khó khăn, hoang mang.

Khó tập trung

Cáu gắt, bực bội, dễ nổi nóng

Mẹ dễ có phản ứng mạnh, giận, khó chịu với người thân hoặc bé, trong khi trước đây có thể kiên nhẫn hơn.

Cáu gắt, bực bội, dễ nổi nóng

Cảm giác xa lánh gia đình, bạn bè

Mẹ có thể rút lui, ít nói chuyện, không muốn giao tiếp, muốn ở một mình.

Suy nghĩ về cái chết, tự làm hại bản thân hoặc con

Đây là dấu hiệu rất nghiêm trọng. Nếu mẹ có những suy nghĩ như “muốn chết”, “muốn bỏ lại con”, hoặc có hành động tự hại, cần tìm hỗ trợ y tế ngay lập tức.

Lưu ý: Không phải tất cả mẹ mắc trầm cảm sau sinh đều có đủ tất cả các dấu hiệu trên, có thể chỉ xuất hiện vài triệu chứng nhưng nghiêm trọng. Nếu các dấu hiệu kéo dài từ 2 tuần trở lên và ảnh hưởng đến sinh hoạt, chăm con, nên được xem xét và đánh giá chuyên môn.

Khi nào nên đi khám? Khám trầm cảm sau sinh ở đâu Hà Nội?

Nếu mẹ hoặc người thân nhận thấy các dấu hiệu trầm cảm sau sinh kéo dài, đặc biệt khi bắt đầu có ý nghĩ tiêu cực, cần chủ động tìm đến chuyên gia. Trong quá trình viết bài phần 1, bạn có thể đưa vào phần gợi ý địa chỉ khám để tăng giá trị thực tế bài viết. Dưới đây là các địa chỉ khám trầm cảm sau sinh ở Hà Nội uy tín mà người mẹ có thể tham khảo:

Viện Sức khỏe Tâm thần – Bệnh viện Bạch Mai

Là cơ sở đầu ngành về sức khỏe tâm thần tại Hà Nội, chuyên khám và điều trị các rối loạn tâm thần, bao gồm trầm cảm sau sinh.

Bệnh viện Tâm thần Trung ương I

Là bệnh viện chuyên về bệnh tâm thần, có khả năng chẩn đoán và điều trị chuyên sâu.

Khoa Tâm thần – Bệnh viện Quân y 103

Đây cũng là địa chỉ chuyên khoa tâm thần được nhiều người tin tưởng khi cần khám các rối loạn về tâm lý, bao gồm trầm cảm.

Khoa Sức khỏe Tâm thần – Bệnh viện Lão khoa Trung ương

Có chuyên môn về các vấn đề tâm thần nói chung, trong đó có trầm cảm.

Phòng khám tâm lý tư nhân uy tín

Ví dụ như Phòng khám Hello Doctor tại Hà Nội, có bác sĩ chuyên khoa tâm thần, tư vấn rối loạn tâm lý, trầm cảm, stress…

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn tâm lý có thể ảnh hưởng sâu sắc đến mẹ và bé nếu không được can thiệp kịp thời. Việc hiểu đúng trầm cảm sau sinh là gì, nhận biết dấu hiệu trầm cảm sau sinh và biết khi nào cần đi khám là bước đầu rất quan trọng.